ჰორმონალური კონტრაცეფცია და ძუძუს ჯანმრთელობა — ზრდის თუ არა კონტრაცეპტივები ძუძუს კიბოს რისკს

დღეს მსოფლიოში ასობით მილიონი ქალი იყენებს სხვადასხვა სახის ჰორმონალურ კონტრაცეპტივს არასასურველი ორსულობის პრევენციის, მენსტრუალური ციკლის რეგულაციის, ენდომეტრიოზის, პოლიკისტოზური საკვერცხეების სინდრომისა და სხვა გინეკოლოგიური მდგომარეობების მართვის მიზნით.

მიუხედავად ამისა, ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად დასმული კითხვა მამოლოგიურ პრაქტიკაში კვლავ უცვლელია:

„ზრდის თუ არა ჰორმონალური კონტრაცეფცია ძუძუს კიბოს განვითარების რისკს?“

ამ კითხვაზე პასუხი მხოლოდ თანამედროვე სამეცნიერო მტკიცებულებებშია.

რა არის ჰორმონალური კონტრაცეფცია?

ჰორმონალური კონტრაცეპტივები შეიცავს ქალის სასქესო ჰორმონების — ესტროგენისა და პროგესტინის (პროგესტერონის სინთეზური ანალოგის) სხვადასხვა კომბინაციას.

დღეს გამოიყენება:

• კომბინირებული ორალური კონტრაცეპტივები;

• მხოლოდ პროგესტინის შემცველი აბები;

• ჰორმონალური საშვილოსნოსშიდა სისტემა (LNG-IUS);

• კონტრაცეპტიული იმპლანტები;

• ინექციური კონტრაცეპტივები;

• ვაგინალური რგოლი;

• ტრანსდერმული პლასტირი.

ყველა მათგანი მოქმედებს ჰორმონულ სისტემაზე, ამიტომ ბუნებრივია კითხვა, ხომ არ ახდენენ ისინი გავლენას სარძევე ჯირკვალზე?

ძუძუ — ჰორმონდამოკიდებული ორგანო

სარძევე ჯირკვალი წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ჰორმონდამოკიდებულ ორგანოს ქალის ორგანიზმში.

მის განვითარებასა და ფუნქციონირებაში მონაწილეობენ:

• ესტროგენები;

• პროგესტერონი;

• პროლაქტინი;

• ზრდის ფაქტორები;

• სხვა ენდოკრინული რეგულატორები.

ამიტომ ნებისმიერი ფაქტორი, რომელიც ცვლის ჰორმონულ ფონს, თეორიულად შეიძლება გავლენას ახდენდენდეს ძუძუს ქსოვილზეც. თუმცა თანამედროვე მედიცინაში მთავარი მნიშვნელობა არა თეორიას, არამედ მტკიცებულებებს ენიჭება.

ზრდის თუ არა ჰორმონალური კონტრაცეფცია ძუძუს კიბოს რისკს?

ბოლო ათწლეულებში ჩატარებულმა მრავალრიცხოვანმა ეპიდემიოლოგიურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ჰორმონალური კონტრაცეპტივების მიმდინარე ან ახლახან დასრულებული გამოყენება შეიძლება ასოცირებული იყოს ძუძუს კიბოს განვითარების მცირედ გაზრდილ ფარდობით რისკთან, თუმცა აბსოლუტური რისკი დაბალია.

2017 წელს გამოქვეყნებულმა დანიურმა პოპულაციურმა კვლევამ, რომელმაც 1.8 მილიონზე მეტი ქალი მოიცვა, აჩვენა, რომ ჰორმონალური კონტრაცეპტივების მომხმარებლებში ძუძუს კიბოს ფარდობითი რისკი საშუალოდ დაახლოებით 20%-ით იყო მომატებული, თუმცა ახალგაზრდა ასაკში დაავადების საწყისი სიხშირე იმდენად დაბალია, რომ დამატებითი შემთხვევების რაოდენობა მცირე რჩება.

ამ მონაცემების საფუძველზე ამერიკის მეან-გინეკოლოგთა კოლეგია (ACOG) აღნიშნავს, რომ:

ჰორმონალური კონტრაცეპტივების მომხმარებელ ქალებში ძუძუს კიბოს საერთო აბსოლუტური რისკი კვლავ დაბალია და კლინიკური გადაწყვეტილება ინდივიდუალური რისკ-ფაქტორების გათვალისწინებით უნდა მიიღებოდეს.

რამდენად მნიშვნელოვანია ეს გაზრდილი რისკი?

მნიშვნელოვანია განვასხვავოთ:

• ფარდობითი რისკი (Relative Risk)

• აბსოლუტური რისკი (Absolute Risk)

20%-იანი ფარდობითი ზრდა ხშირად შთამბეჭდავად ჟღერს, თუმცა თუ საწყისი რისკი დაბალია, რეალურად დამატებითი შემთხვევების რაოდენობა მცირეა.

სწორედ ამიტომ თანამედროვე გაიდლაინები არ მიიჩნევენ ჰორმონალურ კონტრაცეფციას ძუძუს კიბოს მნიშვნელოვან დამოუკიდებელ რისკ-ფაქტორად საშუალო რისკის მქონე ქალებში.

რა ხდება კონტრაცეფციის შეწყვეტის შემდეგ?

კვლევების მნიშვნელოვანი ნაწილი აჩვენებს, რომ ჰორმონალური კონტრაცეპტივების შეწყვეტის შემდეგ რისკი თანდათან მცირდება და წლების განმავლობაში უახლოვდება იმ ქალების რისკს, რომელთაც ისინი არასოდეს გამოუყენებიათ.

ეს ნიშნავს, რომ საუბარი არ არის მუდმივ და შეუქცევად ეფექტზე.

BRCA მუტაცია და მაღალი რისკის ჯგუფები

ჰორმონული კონტრაცეპტივების მიღებისას განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებენ ქალები, რომლებსაც აქვთ:

• BRCA1 ან BRCA2 გენების მუტაცია;

• ძლიერი ოჯახური ისტორია;

• გადატანილი ძუძუს კიბო;

• მაღალი გენეტიკური რისკი.

ამ შემთხვევებში კონტრაცეფციის არჩევა ინდივიდუალურად უნდა მოხდეს მამოლოგისა და გინეკოლოგის ერთობლივი შეფასების საფუძველზე.

კეთილთვისებიანი დაავადებები და კონტრაცეფცია

თანამედროვე მტკიცებულებები არ ადასტურებს, რომ კეთილთვისებიანი მამოლოგიური ცვლილებების არსებობა თავისთავად წარმოადგენს ჰორმონალური კონტრაცეფციის უკუჩვენებას. თუმცა თითოეული შემთხვევა ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს სპეციალისტის მიერ.

აქვს თუ არა ჰორმონალურ კონტრაცეფციას დადებითი ეფექტები?

დიახ. საზოგადოებაში ხშირად მხოლოდ შესაძლო რისკებზე საუბრობენ, მაშინ როდესაც ჰორმონალურ კონტრაცეფციას მნიშვნელოვანი სამედიცინო სარგებელიც გააჩნია.

მრავალმა კვლევამ აჩვენა, რომ მისი გამოყენება დაკავშირებულია:

• საკვერცხის კიბოს რისკის შემცირებასთან;

• ენდომეტრიუმის კიბოს რისკის შემცირებასთან;

• კოლორექტული კიბოს რისკის გარკვეულ შემცირებასთან;

• ენდომეტრიოზისა და დისმენორეის კონტროლთან;

• მენსტრუალური სისხლდენის შემცირებასთან.

ამიტომ თანამედროვე მედიცინა ყოველთვის აფასებს არა მხოლოდ შესაძლო რისკს, არამედ რისკისა და სარგებლის საერთო ბალანსს.

პრაქტიკული რეკომენდაციები

თუ ქალი იყენებს ან გეგმავს ჰორმონალური კონტრაცეფციის გამოყენებას, აუცილებელია:

✔ ჩაიტაროს რეგულარული მამოლოგიური კონტროლი ასაკისა და რისკ-ფაქტორების შესაბამისად;

✔ იცოდეს საკუთარი ოჯახური ონკოლოგიური ისტორია;

✔ ძუძუში ნებისმიერი ახალი წარმონაქმნის, გამონადენის ან სხვა საეჭვო სიმპტომის შემთხვევაში დროულად მიმართოს მამოლოგს;

✔ კონტრაცეფციის არჩევისას გაითვალისწინოს არა მხოლოდ გინეკოლოგიური, არამედ ონკოლოგიური და მამოლოგიური ფაქტორებიც.

დასკვნა

თანამედროვე სამეცნიერო მონაცემების მიხედვით, ჰორმონალური კონტრაცეფცია შესაძლოა ასოცირებული იყოს ძუძუს კიბოს განვითარების მცირე ფარდობით ზრდასთან, თუმცა საშუალო რისკის მქონე ქალებში აბსოლუტური რისკი დაბალია. ამავე დროს, კონტრაცეფციას აქვს მრავალი დადასტურებული სამედიცინო სარგებელი, მათ შორის ზოგიერთი გინეკოლოგიური და ონკოლოგიური დაავადების რისკის შემცირება.

ამიტომ თანამედროვე მიდგომა ეფუძნება არა შიშს, არამედ ინდივიდუალურ რისკ-სტრატიფიკაციას, ინფორმირებულ გადაწყვეტილებასა და რეგულარულ პროფილაქტიკურ კონტროლს.

ყველაზე უსაფრთხო გზა არის არა ჰორმონების შიში, არამედ ინფორმირებული არჩევანი და სპეციალისტის მეთვალყურეობა.

გსურთ, მიიღოთ კვალიფიციური მამოლოგის კონსულტაცია და ჩაიტაროთ დიაგნოსტიკური კვლევა თანამედროვე სტანდარტებით?

მოგვმართეთ